Deniz Kuşu Derken?

İnanıyoruz ki, biyologlar deniz kuşlarının kara kuşlarından farklı olma sebebini, öyle ya da böyle, asla kanıtlayamayacaklar.

Elizabeth Schreiber ve Joanna Burger, 2001

 

Bölüm 1: Deniz Kuşu Dediğin Simit Yer, Çatıda Yuvalar mı?

Not: Bölümler halinde yayınlanacak olan bu yazıda deniz kuşu biyolojisinden ve yaşam tarzlarının neden bu şekilde evrildiğine dair ileri sürülen bir hipotezden bahsedeceğim. Kulağa sıkıcı gibi gelse de yazılara bir şans verin derim çünkü bu güne kadar bu konudan kime bahsettiysem karşılığında en az 10 noktada “Neden?” sorusuna maruz kaldım. İşin ilginç yanı, deniz ornitologları (kuş bilimcileri) da deniz kuşlarının yaşamına dair bir çok noktada hala aynı soruyu soruyor.


 

Mesleğimi herhangi bir insana anlatırken “deniz kuşlarını ve özellikle yelkovan isimli bir türü çalışıyorum” dediğimde karşılaştığım en yaygın soru; martı gibi mi yani? Hayır, martı gibi değil! Aslında olabilir de… Bu, deniz kuşlarını nasıl tanımladığınıza bağlı (evet, sene 2015 ama deniz kuşlarının sistematiğindeki karmaşıklıktan dolayı literatürde hala birden fazla tanım mevcut). Bu bolluğun içinde ben bu blog için yazdığım yazılarda her bir deniz kuşu ifadesinin altına şu tanımı koyacağım; deniz ortamında yaşayan ve yaşamını devam ettirmek için denizdeki kaynaklara ihtiyaç duyan kuşlar

Deniz kuşları muhteşemdir! Yaşam ortamları deniz, hava ve karadan oluşur ve bir çok araştırmacıya göre deniz kuşları tüm bu yaşam ortamlarında kendilerini evinde gibi hisseder. Fakat ben bu öneriye ikna olamıyorum nedense. Bana öyle geliyor ki onlar deniz ve hava için varlar, en azından gözlemlediğim kadarı ile vaktinin çoğunu açık denizde geçiren “gerçek” deniz kuşları karada pek de evinde gibi değiller; bir an önce denize gitmek için can atıyorlar. Zaten tam da bu sebeple, bir çoğu sadece yılın belli dönemlerinde, yumurta bırakmak için karaya çıkar.

Hayatta kalmak için deniz kaynaklarına bağlı olan bu türler söz konusu beslenme olunca çok geniş bir ekolojik çeşitlilik gösterirler. Farklı beslenme stratejileri ile planktonlardan denizanalarına; karides gibi kabuklulardan balıklara kadar denizdeki besin ağının her katmanında özelleşmiş bir deniz kuşu türü mevcuttur. Genelde belli besin türü üzerinde özelleşen deniz kuşlarının yanında, bulduğu her şeyi mideye indiren gümüş martı gibi istisnalar da vardır elbet. Kimi türler kolonilerine yakın, çok küçük bir alan içerisinde beslenirken kimileri beslenme uçuşunu günlere ve millere yayarak ülkeler arası yol kat eder.

Ekolojik çeşitlilikleri sadece beslenme ile sınırlı değildir. Deniz kuşlarının büyüklüklerine baktığımızda serçe büyüklüğünde fırtına kırlangıçlarından, kanat açıklığı 3 metreyi aşan albatroslara kadar geniş bir yelpaze mevcuttur. Ayrıca kimileri üredikleri alanda yıl boyu kalmayı tercih ederken kimileri bir kutuptan diğerine göç edecek kadar delidir.

Bütün bu ekolojik çeşitliliğe rağmen bu türlerin ortak bir noktası var; yaşam tarihi özellikleri.

Ekolojide canlılarda gözlenen davranışları açıklamayı hedefleyen “yaşam tarihi teorisi” vardır. Bu teoriye göre bir canlının yaşamındaki tüm davranışların zamanlaması ve süreci doğal seçilim tarafından mümkün olan en yüksek sayıda yavruyu üretecek şekilde evrilmiştir. Yavru gelişimi, üreme olgunluğuna erişme yaşı, yavru sayısı, yavru bakımı ve yaşlanma ve ölüm yaşam tarihi teorisi kapsamındaki davranışlardandır ve her biri türün içinde yaşadığı ortamın özellikleri ile şekillenmiştir.

Deniz kuşları diğer bütün karasal kuşlardan çok farklı yaşam tarihi özelliklerine sahiptir. Hatta deniz kuşlarına yaşam tarihi özellikleri yüzünden “aşırı uç” diyebiliriz; yaşam ömürleri uzundur (20-60 yıl), üreme olgunluğuna çok geç erişirler (bazıları 10 yaşında), üreme döneminde genelde sadece bir defa yumurta bırakırlar (aralarında 2 yılda bir üreyen bile vardır) bir batında çıkardıkları yumurta sayısı çok düşüktür (çoğunda sadece 1 yumurta) ve çok uzun yavru bakım evresine sahiptirler (ortalama 6 ay).

Kıyaslama yapmak gerekirse, karasal ve ötücü kuşlarda tipik bir tür (mesela kızılgerdan) genelde 3 sene yaşam ömrüne sahiptir, 1 yaşında üremeye başlar ve her üreme döneminde en az 2 defa yumurta bırakır, bir batında ise yumurta sayısı 5-6 tanedir.

Bu bilgiler ışığında insan merak etmiyor değil: deniz kuşları neden bu kadar uç bir yaşam tarzına ihtiyaç duymuş?

(Detaylar Bölüm II’de)

Reklamlar